Leśniowice

powierzchnia 117,7 km2
mieszkańcy 4 024

Kumów Plebański ? kościół p.w. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. Miejscowość, leżąca obecnie na terenie gminy Leśniowice, wymieniana w XIII-wiecznych
źródłach ruskich jako jeden z głównych grodów obszaru nadbużańskiego. W XIV w. stała się własnością biskupów chełmskich, którzy w Kumowie założyli swoją
letnią rezydencję. W 1434 r. biskup Jan Biskupiec erygował parafię kumowską i ufundował drewniany kościół p.w. Nawiedzenia Pańskiego, św. Dominika, Wawrzyńca
i Doroty. Obecnie istniejąca świątynia powstała w latach 1821?1824 z inicjatywy biskupa lubelskiego (po przekształceniu biskupstwa chełmskiego w lubelskie)
Wojciecha Skarszewskiego. Jest to murowana, jednonawowa świątynia z dwiema kaplicami, zbudowana w stylu klasycystycznym z elementami neoklasycystycznymi.
Do dziś zachowało się bogate XVII-wieczne wyposażenie świątyni: pięć ołtarzy (ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 2 poł. XVII w.; dwa ołtarze
boczne: lewy z przedstawieniem Matki Bożej wręczającej różaniec św. Dominikowi z XVII/XVIII w. i prawy z wyobrażeniem św. Walentego z XIX w.; dwa ołtarze
w kaplicach z przedstawieniami Chrztu Pańskiego i Przemienienia); późnobarokowe, dwunastogłosowe organy z postaciami Dawida i dwóch aniołów (1826 r.);
późnobarokowa chrzcielnica oraz ambona regencyjna (1 poł. XVIII w.). W nawie głównej zachowała się klasycystyczna polichromia.

Sielec ? zespół dworski (pozostałości zamku, dwór, brama, figura, park krajobrazowy). Miejscowość wymieniana jest w XV w. jako siedziba Smoków, a w późniejszym
okresie: Uhrowieckich, Daniłowiczów i Rzewuskich. W centrum miejscowości znajdują się pozostałości renesansowego zamku, wybudowanego pod
koniec XVI w. prawdopodobnie przez Mikołaja Uhrowieckiego, starostę chełmskiego. Obiekt uległ zniszczeniu w 1678 r. Zachowały się fragmenty muru kurtynowego
oraz poważnie sfatygowana basteja o średnicy 18,7 m. Na obszarze zamku znajduje się jeszcze murowany dwór Rzewuskich z drugiej połowy XIX w., użytkowany
obecnie przez szkołę podstawową. W rozległym parku znajduje się ok. 250 drzew oraz zabytkowa figura Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z połowy XVII w.

Sielec ? Ekumeniczna kapliczka św. Anny, naźródle. Dwa razy do roku (26 lipca i dwa tygodnie później ? wg kalendarza juliańskiego) odbywa się tu nabożeństwo połączone z poświęceniem wody w cudownym źródle bijącym pod kapliczką. Uroczystość ściąga rzesze pielgrzymów z całego kraju i z zagranicy.

Dębina ? pozostałości zespołu parkowo-
-dworskiego. Obecnie mieści się tu niewielka
stadnina i hotel dla koni. Park założony w 1876 roku
pierwotnie zajmował około 10 ha. Obecnie jest to
tylko 1,5 ha. W skład drzewostanu wchodzi blisko
400 drzew (reprezentujących 11 gatunków).

Kumów Majoracki ? Ośrodek Dokumentacji Życia Kultury i Twórczości na Wsi Leśniowskiej.