Szlak architektury drewnianej Ziemi Chełmskiej

Przewodnik po zabytkach architektury drewnianej ziemi chełmskiej.  Przewodnik zawiera modele 3D wybranych obiektów.
Spis treści:
1. Borowica – kościół p.w. Przemienienia Pańskiego
2. Czułczyce – kościół p.w. Wszystkich Świętych
3. Depułtycze – kościół p.w. Wszystkich Świętych
4. Hola – cerkiew pw św. Antoniego Pieczerskiego
5. Kanie – Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła
6. Natalin – wiatrak koźlak
7. Olchowiec – kościół p.w. św. Małgorzaty
8. Pobołowice Kolonia – młyn
9. Wereszczyn – kościół pw. Św. Stanisława
10. Wojsławice – domy podcieniowe
11. Wyryki – domy
12. Żmudź ? kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego
13. Żulin – kościół p.w. Matki Bożej Królowej Polski

Borowica – kościół p.w. Przemienienia Pańskiego

 

 

Modrzewiowy kościół p.w. Przemienienia Pańskiego w Borowicy powstał w latach 1797-1799, z fundacji Kazimierza hr. Krasińskiego, właściciela dóbr Żulin-Borowica. Autorem projektu architektonicznego był architekt króla Stanisława Augusta, Jakub KubickiPlan budowli jest połączeniem ośmioboku (w obrysie zewnętrznym) z krzyżem greckim (w obrysie wewnętrznym). Plan znacząco wpłynał na kształt wnętrza architektonicznego dzieląc przestrzeń, wyznaczając nawę i poszczególne wnęki ołtarzowe. W budowli zastosowano rozwiązania przeszczepione z monumentalnych, kamiennych założeń (świątynia posiada drewniane kanelurowane kolumny doryckie, z zewnątrz zdobiona jest rustyką).

Czułczyce – kościół p.w. Wszystkich Świętych

Drewniany kościół p.w. Wszystkich Świętych zbudowano w 1764 r. na miejscu wcześniejszych świątyń. Jest to jeden z cenniejszych przykładów drewnianej architektury sakralnej z XVIII w. na ziemi chełmskiej. Od 1945 roku do chwili obecnej kościół pełni funkcję kaplicy cmentarnej. Część wyposażenia (m.in. ołtarz) obejrzeć można w obecnym kościele parafialnym (dawnej cerkwi prawosławnej). Budowla na planie kwadratu, z kruchtą i zakrystią, posiada konstrukcję zrębową. Jest oszalowana i wzmocniona lisicami. Obok znajduje się drewniana dzwonnica z początku XIX wieku.

Depułtycze – kościół p.w. Wszystkich Świętych

 

Dawna cerkiew parafialna z XVII wieku, w 1916 roku przemianowana na kościół rzymskokatolicki p.w. Wszystkich Świętych. Od 1929 roku świątynia pełni funkcję rzymskokatolickiego kościoła parafialnego. Jest to jednonawowa budowla o konstrukcji zrębowej, dwustronnie oszalowana i wzmocniona listwami. Ołtarz główny, przeniesiony z kościoła w Trzeszczanach, datowany jest na 2. poł. XVIII w. Znajdują się w nim obrazy: Wszystkich Świętych (poł. XVIII w.) i Matki Bożej Częstochowkiej. Późniejsze ołtarze boczne zawierają: prawy – obraz Chrztu Chrystusa w Jordanie (XVIII/XIX w.), lewy – obraz przedstawiający Ukrzyżowanie (2. poł. XVIII w.). W kościele zachowała się także późnobarokowa chrzcielnica (XVIII w.). Przy kościele znajduje się drewniana, oszalowana dzwonnica o konstrukcji słupowej (z końca XVIII w.).

Hola – cerkiew pw św. Antoniego Pieczerskiego

Cerkiew w Holi została wzniesiona w 1702 roku na miejscu starszej świątyni. Jest to prostokątna budowla o układzie halowym, kryta dachem pobitym gontem. Do najciekawszych elementów wyposażenia cerkwi należą: ikonostas ze współczesnymi mu obrazami (2. poł. XIX w.), feretron (1762), monstrancja (1. poł. XVIII w.). Do dziś, w otoczeniu świątyni – na terenie cmentarza cerkiewnego – zachowała się drewniana, dwukondygnacyjna dzwonnica o konstrukcji zrębowej (1814 lub ok. 1900), wzniesiona na planie kwadratu.

Kanie – Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła

 

Obecny, drewniany, kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła powstał w 1938 r. Autorem projektu architektonicznego był syn właścicielki majątku, Włodzimierz Woyciechowski. Trójnawową światynię wzniesiono w stylu góralskim. Ołtarze pochodzą z rozebranego kościoła pounickiego (pocz. XVIII w.). W ołtarzu głównym znajdują się obrazy Serca Pana Jezusa, Jezusa Ukrzyżowanego oraz Matki Bożej „Kańskiej”. Do roku 1915 w świątyni znajdował się, otoczony lokalnym kultem, obraz Matki Bożej (wywieziony do Rosji). W prawym ołtarzu bocznym umieszczono obraz Matki Bożej Różańcowej, w lewym patronów świątyni, św. Piotra i Pawła.

Natalin – wiatrak koźlak

 

W Natalinie stoi wiatrak koźlak. Został wybudowany w 1934 roku przez Jakuba Kwietniewskiego i pierwotnie znajdował się we wsi Suchawa (pow. włodawski). Do Natalina został przeniesiony w 1970 roku z inicjatywy Muzeum Chełmskiego.

Olchowiec – kościół p.w. św. Małgorzaty

Obecny budynek kościoła p.w. św. Małgorzaty powstał w 1791 r. Jest to dzieło fundacji właściciela majątku Święcica i Pniówno, Józefa Komorowskiego. Około 1898 roku budynek był remontowany, konstrukcję wzmocniono wewnątrz lisicami i wstawiono nowe podwaliny. Kościół posiada konstrukcję zrębową. Jest oszalowany. Świątynia jest jednonawowa, przy prezbiterium znajduje się zakrystia z przedsionkiem. Wnętrze ma charakter późnobarokowy (koniec XVIII w.). W ołtarzu głównym znajduje się obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (malowany na desce z XV w., w srebrnej sukience z XVIII w.). Na zasuwie widoczne jest przedstawienie Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny ( XIX / XX w.). Prawy ołtarz boczny poświęcono św. Małgorzacie (XVIII w.), lewy św. Tekli (koniec XVIII w.). W świątyni znajdują się jeszcze dwa ołtarze: z wizerunkiem św. Walentego (obraz ludowy, XIX /XX w.) oraz z obrazem ukazującym Przemienienie Pańskie (XIX w.). Do najciekawszych elementów wyposażenia należą: drewniany krzyż na belce tęczowej (2 poł. XVII w.), organy (XIX w.), ambona z rzeźbą św. Tekli (XVIII w.), XVI i XVIII-wieczne obrazy i kamienna kropielnica z 1797 r.

Pobołowice Kolonia – młyn

 

Drewniany młyn wodno-parowy w Pobołowicah Kolonii powstał w 1921 roku. W 1940 roku dobudowano do niego murowaną siłownię w ? rzadkiej dla Lubelszczyzny ? konstrukcji szachulcowej, z ramami z modrzewiowych słupów, wypełnionymi cegłą. W roku 1989 młyn został zaadaptowany na potrzeby agroturystyczne.

Wereszczyn – kościół pw. Św. Stanisława

 

Drewniany kościół parafialny p.w. św. Stanisława bp. i św. Trójcy został zbudowany w 1783 r., staraniem Józefa i Seweryna Wereszczyńskich, na miejscu wcześniejszej świątyni. Budowla na ceglanej podmurówce, posiada konstrukcję zrębową. Pierwotny, prostokątny, plan kościoła przedłużono o zachodnie przęsło wieżowe, z przedsionkiem w przyziemiu i chórem muzycznym na piętrze. Do prezbiterium przylegają po bokach zakrystia i skarbiec. Na wyposażeniu kościoła znajdują się między innymi: ołtarz główny z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem (XVII w., w srebrnej sukience z końca XVIII w.), obraz Chrystusa Ukrzyżowanego (z 2. poł. XVII w., wzorowany na sztychu Rubensa), obraz ukazujący Wskrzeszenie Piotrowina (2. poł. XVIII w., według Szymona Czechowicza), portret trumienny Elżbiety Wereszczyńskiej (zm. 1660) i krucyfiks (XVII w.).

Wojsławice – domy podcieniowe

 

W Wojsławicach zachował się ostatni w województwie lubelskim zespół domów podcieniowych.

Wyryki – dom

 

W miejscowości Wyryki znajduje się jeden z najciekawszych i najlepiej zachowanych zespołów domów drewnianych w Polsce.

Żmudź ? kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego

Kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Żmudzi powstał około 1753 roku z fundacji Jana Zamoyskiego, jako cerkiew greckokatolicka. Jest to drewniany obiekt o konstrukcji zrębowej, z XVIII i XIX-wiecznym wyposażeniem. W ołtarzu głównym znajduje się ikona Ukrzyżowania z Matką Boską i św. Janem Ewangelistą z 1757 roku. W ołtarzach bocznych obrazy z XVIII wieku: w lewym Matki Boskiej z Dzieciątkiem w koronach blaszanych, w prawym ? św. Antoniego, na miejscu dawnego obrazu Chrystusa Pantokratora z XVIII w. Obok kościoła zachowała się osiemnastowieczna drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej, z dzwonem z 1643 roku.

Żulin – kościół p.w. Matki Bożej Królowej Polski

 

Drewnianą świątynię w Żulinie wybudowano w latach 1900-1906. Do 1875 r., w innym miejscu niż obecne miejscu, istniała tu cerkiew grekokatolicka zamieniona później na prawosławną. Została rozebrana w 1911r., po wybudowaniu, nowej cerkwi. W 1945r. oddano ją katolikom. Obecny budynek był kilkakronie remontowany. Ma wymienioną podwalinę, odnowiony szalunek, naprawiany dach. Jest to jednonawowa budowla wzniesiona na planie krzyża greckiego. Centralny układ kościoła podkreśla ośmioboczna kopuła na przecięciu ramion krzyża. Przy prezbiterium znajdują się dwie zakrystie, na froncie – wieża z kruchtą w przyziemiu. Na uwagę zasługuje wyposażenie kościoła. W ołtarzu głównym, flankowanym dwiema kolumnami o kapitelach w formie kwiatu lotosu, znajdują się obrazy: Matki Bożej Królowej Polski (1946) i św. Teresy (1962). W lewym ołtarzu bocznym widnieje obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem (przeniesiony z dawnego kościoła grekokatolickiego). W prawym ołtarzu bocznym, nawiązującym formą do konstrukcji ikonostasu, widoczny obraz Zmartwychwstania Pańskiego. W kościele zachowała się także monstrancja z trzonem w formie pnia palmy (XIX w.) i drewniana chrzcielnica (1960).

 

 

Opisy budynków opracowała Paulina Kowalczyk

Modele 3D opracowali Robert i Wojciech Miedziocha

 

Materiały powstały w ramach projektu
„Pejzaż kulturowy Ziemi Chełmskiej” realizowanego przez Stowarzyszenie Panorama Kultur

 

 

Możesz zwiedzić Lubelszczyznę SZLAKIEM ?ARCHITEKTURY DREWNIANEJ ZIEMI CHEŁMSKIEJ?
z telefonem komórkowym z wykorzystaniem poszerzonej rzeczywistości.
Więcej szczegółów >>> na stronie Przewodnik ? Poszerzona Rzeczywistość

 

 

Mapa – Architektura drewniana Ziemi Chełmskiej:


Pokaż Architektura drewniana Ziemi Chełmskiej na większej mapie